تحدید اختیار زوج در طلاق  

تحدید اختیار زوج در طلاق در قالب شرط ضمن عقد امکان پذیر است. شروطی که به تحدید حق طلاق زوج می­انجامد، ممکن است از نوع شرط نتیجه یا شرط فعل باشد. در فرض نخست، نفی حق طلاق زوج در ضمن عقد نکاح یا عقد خارج لازم دیگر به صورت شرط نتیجه مورد توافق قرار گرفته است. این شرط مشروع نمی­باشد. زیرا با فرض اینکه زوج از نظر شرعی از حق طلاق برخوردار است، شرطی که این حق زوج را نفی نماید در مغایرت با شرع مقدس است. در فرض دوم، زوج در ضمن عقد به نفع زوجه متعهد شده است که وی را طلاق ندهد. این شرط، از نوع شرط فعل است و می­تواند به دو شکل باشد:

1. ازدواج مشروط به عدم طلاق زوجه،

2. ازدواج مشروط به طلاق پس از مدت معین.

در مشروعیت این شروط اشکالی به نظر نمی­رسد. در جوامع روایی ما روایتی از منصور بن  بُزرُج از عبد صالح (موسی بن جعفر) علیهماالسلام نقل شده است که از آن مشروعیت شرط فوق استنباط می­گردد. از امام راجع به مردی سؤال شد که همسرش را طلاق داد و از وی جدا شد ولی پس از مدتی تصمیم گرفت رجوع کند و مجدداً با او ازدواج نماید ولی این­بار او نپذیرفت مگر این که مرد متعهد شود که او را طلاق ندهد و با او همسر دیگری اختیار نکند. مرد نیز پذیرفت. امام در مورد عمل این مرد فرمود:

«قُلْ لَهُ فَلْيَفِ لِلْمَرْأَةِ بِشَرْطِهَا فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ الْمُؤْمِنُونَ عِنْدَ شُرُوطِهِمْ‏»[1]

همانطور که مشاهده می­شود، امام به استناد سخن پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر لزوم وفای به شرط، فرمود به او بگویید به شرط خود وفا نماید.

بعضی فقهای معاصر در پاسخ پرسشی در همین رابطه، با اشاره به روایت فوق، شرط را مشروع دانسته­اند. متن پرسش و پاسخ چنین است: اگر زوجه در عقد دائم شرط نمايد كه با شما ازدواج مي‏كنم به شرط اينكه بعد از 5 سال مرا مطلقه نمائيد و زوج هم اين شرط را قبول نمايد آيا اين شرط سايغ و لازم الوفا مي‏باشد يا خير؟ در پاسخ این پرسش، آیت­الله صافي گلپايگاني بیان داشته­اند: «ظاهراً شرط فعل است و اشتراط آن با اينكه طلاق در يد زوج است و عقد دائم اقتضا دوام را دارد منافات ندارد و سائغ و لازم­الوفاء است».[2] و در فتوای دیگری اشاره شده است: «ظاهراً فرقي بين فعل و ترك طلاق نيست».[3] 

منابع:

[1] . الاستبصار فيما اختلف من الأخبار، ج‏3، ص232؛ کلینی، الكافي، ج5، ص404.

[2] . معاونت آموزش و تحقیقات قوه قضائیه، همان، کد سؤال 61307.

[3] . همان، کد سؤال61494.