اعسار زوج ، اصرار زوجه(3)

جمع بندی و نتیجه

 از آن‌چه بیان شد به این نتیجه می‌رسیم که مسأله مورد بحث، ‏با آن‌که دارای اهمیت زیادی است، ‏اما یک مسأله پیچیده و چند جانبه است. یعنی در مطالعه و بررسی آن باید به تمام جوانب قضیه نگریست و با توجه به همه ابعاد آن به داوری و صدور حکم پرداخت. از این رو، ‏در این رابطه نباید واقعیت‌ها و مسایل عینی را از نظر انداخت.

همچنان‌که می دانیم، ‏ ازدواج یک ضرورت است و افراد انسانی به طور طبیعی به آن نیاز دارند. از طرف دیگر بیکاری و فقدان درآمد لازم یا کافی یکی از مشکلات بسیار بزرگ اجتماعی است که می‌تواند پیامدهای ناخواسته و نامطلوبی برجای بگذارد. به علاوه، ‏ یسار و اعسار یک‏امر نسبی است و آن‌چه باید رعایت شود، ‏محاسبه آن با توجه به وضعیت زندگی و درآمد شوهر است نه بر اساس خواست‌ها و انتظارات زن.

اگر این‏امور را در کنار اهمیت و ضرورت حفظ ثبات و استحکام خانواده و جلوگیری از بروز نارسایی و نابهنجاری در آن، ‏ قرار دهیم، ‏ نتیجه منطقی و معقول آن، ‏این است که در صورت تجدد اعسار، ‏مطابق نظریه مشهور فقیهان، ‏به عدم جواز فسخ در اثر اعسار شوهر حکم شود. از نظر عرف و منطق انسانی هم این درست نیست که تا زمانی که شوهر دارای تمکن و توان مالی باشد، ‏زن همانند پروانه و بسان یار وفادار به دور او بچرخد‏اما با یک پیشامد ناخواسته و پیش‌بینی نشده، ‏ در مقام یک مدعی و شاکی قد برافرازد و به جای دلداری و دلجویی از شوهر ورشکسته و درمانده، ‏به جان او بیفتد.

‏اما راجع به اعسار اولیه و پرهیز از گرفتاری در آن، ‏مناسبتر آن است که مطابق دیدگاه جمعی از فقیهان، ‏پیش از هرگونه اقدامی در راستای ازدواج از درآمد، ‏کار و قدرت مالی شوهر یا توان او در پرداخت نفقه زن، ‏اطمینان حاصل شود تا در آینده مشکلاتی پدید نیاید.

---------------------------------

عبدالعلی محمدی

پى‌نوشت‌ها

 ۱٫ ‏شیخ مفید، ‏ المقنعه، ‏قم، ‏انتشارات اسلامی، ‏ ۱۴۱۰ه.ق، ص ۵۱۱ و شیخ طوسی، ‏ المبسوط فی فقه الامامیه، ‏المکتبه المرتضویه، ‏ج۴، ‏۱۳۸۷ق، ‏ص ۱۷۹ و کتاب الخلاف، ‏ قم، ‏انتشارات اسلامی، ‏ج۴، ‏۱۴۱۷، ‏ص ۲۷۱ و ابن ادریس، ‏کتاب السرائر، ‏قم، ‏انتشارات جامعه مدرسین، ‏ج۲، ‏۱۴۱۰، ‏ص۵۵۷٫

 ۲٫ ‏سنن بیهقی، ‏ج۷، ‏ ص۱۳۵٫

 ۳٫ حر عاملی، ‏وسائل الشیعه، ‏ج۱۴، ‏ ابواب مقدمات نکاح، ‏باب ۲۸، ‏ حدیث ۴، ‏ ۵ و ۷٫

 ۴٫ محمد حسن النجفی، ‏جواهر الکلام، ‏ دار الکتب الاسلامیه، ‏ج ۳۰، ‏۱۳۶۲، ‏ص۱۰۳٫

 ۵٫ وسائل الشیعه، ‏ باب ۲۵، ‏ حدیث ۱٫

 ۶٫ جواهر الکلام، ‏ج ۳۰، ‏ ص۱۰۴٫

 ۷٫ المبسوط، ‏ج۶، ‏ ص۲۴٫

 ۸٫ هان، ‏ص۱۷ و‏امام خمینی، ‏تحریر الوسیله، ‏النجف الاشرف، ‏ مطبعه الآداب، ‏ج۲، ‏۱۳۹۰، ‏ص ‏۳۱۹ و ‏سید علی سیستانی، ‏منهاج الصالحین، ‏قم، ‏ مکتب السید السیستانی، ‏ج۳، ‏ ۱۴۱۶، ‏ص ۱۳۰٫

 ۹٫ علامه حلی، ‏قواعد الاحکام، ‏ قم، ‏انتشارات اسلامی، ‏ ج۳، ‏ ص۱۱۲٫

 ۱۰٫ شمس الدین السرخسی، ‏ المبسوط، ‏لبنان، ‏دار المعرفه، ‏ج۵، ‏۱۴۰۶، ‏ص۱۹۳٫

 ۱۱٫ وسائل الشیعه، ‏ابواب مقدمات نکاح، ‏ باب ۱۱، ‏حدیث ۴٫

 ۱۲٫ المبسوط(سرخسی) همان.

 ۱۳٫ سوره کهف، ‏ آیات ۷۱، ‏ ۷۴ و ۷۷٫

 ۱۴٫ تحریر الوسیله، ‏ج۲، ‏ص ‏۳۱۹ (مسأله ۱۸).

 ۱۵٫ وسائل الشیعه، ‏ابواب النفقات، ‏باب ۱، ‏ حدیث ۱٫

 ۱۶٫ همان، ‏حدیث ۲٫

 ۱۷٫ همان، ‏ حدیث ۴٫

 ۱۸٫ المبسوط، ‏ج۶، ‏ ص۲۱٫

 ۱۹٫ مختلف الشیعه، ‏قم، ‏ انتشارات اسلامی، ‏ج۷، ‏۱۴۱۲، ‏ص ۳۲۶-۳۲۷٫

 ۲۰٫ جواهر الکلام، ‏ ج۳۰، ‏ ص۱۰۵٫

 ۲۱٫ وسائل الشیعه، ‏کتاب الحجر، ‏باب ۷، ‏ حدیث۲٫

 ۲۷ ـ نوال السعداوی، چهره عریان زن عرب، ترجمه حمید فروتن و رحیم مرادی، ۱۳۵۹، ص۱۶۷٫

 ۲۸ ـ «زَکاةُ الْجَمالِ اَلْعِفافُ.»؛ میرزا حسین نوری، مستدرک‏الوسایل، بیروت، موسسة آل‏البیت لاحیاء التراث، ج۷، ص۴۶٫

 ۲۹ ـ «صِیانَةُ الْمَرْأَةِ اَنْعَمُ [لِحالِها وَ اَدْوَمُ] لِجَمالِها.»؛ همان، ج ۱۴، ص ۲۵۵٫

 ۳۰ ـ محسن قرائتی، تفسیرنور،ج۴، ص۳۵٫

 ۳۱ ـ سیدمصطفی حسینی دشتی، معارف و معاریف، قم، دانش، ۱۳۷۶٫

 ۳۲ ـ سیدهاشم بحرانی، تفسیر البرهان، بیروت، انتشارات مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۹۹۹٫

 ۳۳ ـ شیخ حرّ عاملی، پیشین، ج ۲، ص۴۰٫

 ۳۴ ـ «ورت» در لغت، به معنای عضوی است که شخص به سبب شرم، آن را می‏پوشاند. (ر.ک: سیدمصطفی حسینی دشتی، پیشین، ج ۷، ص۵۴۴).

 ۳۵ ـ سید محمدحسین طباطبائی، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی همدانی، قم، انتشارات اسلامی، ۱۳۶۳، ج ۱۵، ص۱۵۷٫

 ۳۶ ـ «اَلْمَرْاَةُ عَورَةٌ سَتْرُها بَیْتُها« (زاهد ابی‏الحسین ورّام، تنبیه‏الخواطر و نزهةالنواظر المعروف بمجموعه ورّام، تهران، ۱۳۷۶ق، ج ۲، ص۱۱۹٫

 ۳۷ ـ ابوالفضل رشیدالدین میبدی، تفسیر کشف‏الاسرار و عدةالابرار، تهران، امیرکبیر، ۱۴۰۹ق، ج ۵، ص ۵۱٫

 ۳۸ ـ «عَنْ اَصْبَغِ بْنِ نُباتَه قال، قالَ اَمیرُالْمُؤمِنینَ”(علیه‌السلام): خَلَقَ اللّهُ ـ عَزَّوَجَلَّ ـ الشَّهْوَةَ عَشَرَةَ اَجْزاءٍ فَجَعَلَ تِسْعَةُ اَجْزاءٍ فِی النِّساءِ وَ جُزْءً واحِدا فِی الرِّجالِ وَ لَولا ما جَعَلَ اللّهُ ـ عَزَّوَجَلَّ ـ فیهِنَّ مِنَ الْحَیاءِ عَلی قَدْرِ اَجْزاءِ الشَّهْوَةِ لَکانَ لِکُلِّ رَجُلٍ تِسْعُ نِسْوَةٍ مُتَعَلِّقاتٍ بِهِ.» (شیخ حرّ عاملی، پیشین، ج ۲۰، ص ۶۳٫

 ۳۹ ـ همان.

 ۴۰ ـ به نقل از: علی محمدی آشنایی، حجاب در ادیان الهی، قم، اشراق، ۱۳۷۳، ص۲۶٫

 ۴۱ ـ ابوالاعلی المودودی، الحجاب، بیروت، مؤسسةالرساله، ص ۱۴۰٫

 ۴۲ ـ حسینی نجفی به نقل از: علی محمدی آشنایی، پیشین، ص ۲۶٫

 ۴۳ ـ همان.

 ۴۴ ـ منتسکیو، روح‏القوانین، ترجمه علی‏اکبر مهتدی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۲، ص ۴۴۲٫

 ۴۵ ـ ر.ک: علی‏اکبر علویقی، زن در آینه تاریخ، تهران، ۱۳۵۷٫

 ۴۶ ـ زینب جلالی، جزوه حجاب از دیدگاه روان‏شناسی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (رحمه‌الله)،۱۳۸۲٫

 ۴۷ ـ «وَاکْفُفْ عَلَیْهِنَّ مِنْ اَبْصارِهِنَّ بِحِجابِکَ اِیّاهُنَّ، فَاِنَّ شِدَّهَ الْحِجابِ اَبْقی عَلَیْهِن.َّ» (نهج‏البلاغه، ترجمه سیدرضی، نامه۳۱)

 ۴۸ ـ «صِیانَةُ الْمَرْاَةِ اَنْعَمُ لِحالِها وَ [اَدْوَم] لِجَمالِها» (میرزا حسین‏نوری، پیشین، ج ۱۴، ص۲۵۵٫

 ۴۹ ـ «خَیْرُ نِسائِکُمْ اَلْعَفیفَةُ» (محمدبن یعقوب کلینی، پیشین، ج ۵، ص۳۲۴)

-------------------------------------

منبع: نشریه حورا، شماره ۱۹